Waterland - met Ties Rijcken en Matthijs Kok

Telkens  weer lijkt wateroverlast ons te verrassen. We zagen het in 2021 in  zuid-Limburg, maar ook in 2024 toen een piekbui boven Enschede  tientallen huizen onbewoonbaar maakte. Hoe kunnen we ons beter  voorbereiden op extreme regenval? En hoe houden we de gevolgen  beheersbaar als het tóch misgaat? Daarover gaan we in gesprek met Roelof  Bleker, burgemeester van Enschede en voormalig dijkgraaf van Waterschap  Rivierenland. Hij is een van de sprekers op het symposium "Weerbaar  tegen wateroverlast" op 17 september, georganiseerd door kenniscentrum  STOWA.

Zes jaar lang deden tientallen onderzoekers een studie naar één van de grootste vragen voor Nederland: wat doen we als de zee blijft stijgen? De belangrijkste conclusie van het Kennisprogramma Zeespiegelstijging lijkt geruststellend. Onze huidige aanpak voor waterveiligheid voldoet tot ongeveer drie meter zeespiegelstijging, misschien zelfs vijf meter. Maar betekent dat dat we rustig achterover kunnen leunen? Of moeten we ons nu al voorbereiden? In Waterland kijken Ties Rijcken en Matthijs Kok naar de conclusies van het Kennisprogramma, maar ook naar de vragen die nog openliggen.

Het conflict tussen de gemeente Zuidplas en het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard lijkt voorbij. Na jaren van discussie, een gang naar de Raad van State en bemiddeling door het Rijk ligt er nu een akkoord over de waterhuishouding van Cortelande, de nieuwe woonwijk in de Zuidplaspolder, een van de laagstgelegen gebieden van Nederland. Maar: heeft het waterschap nu zijn zin gekregen, of de woningbouw? Hoeveel eisen aan waterveiligheid en wateroverlast mag je eigenlijk stellen aan een nieuwe woonwijk? En: is dit de blauwdruk voor hoe Nederland de komende jaren gaat bouwen op plekken waar water en bodem een steeds grotere rol hebben? Daarover gaan Ties Rijcken en Matthijs Kok met elkaar in gesprek.

Een speciale editie van Waterland, opgenomen tijdens het Festival van de Toekomst van Waterschap Limburg. Wat  betekent het eigenlijk om te leven met water? Hoe kijken we verder dan  de waan van de dag? En wat gebeurt er wanneer belangen rond water,  woningbouw, natuur en economie met elkaar botsen? Met  Aldo Janssen (Waterschap Limburg), Mare de Wit (toekomstambassadeur,  Deltaprogramma), Saskia Borgers (dijkgraaf, Limburg), onze eigen  Matthijs Kok en een gastoptreden van Daan Prevoo, burgemeester van  Valkenburg aan de Geul.

Drijvend bouwen staat opnieuw op de politieke en ruimtelijke agenda. In een land met toenemende woningnood én stijgend water lijkt bouwen op het water bijna vanzelfsprekend. Toch bestaan er nergens drijvende woonwijken. Waarom eigenlijk niet? En zou dat nu kunnen veranderen, met nieuwe plannen rond IJstad en het Markermeer? Ties Rijcken kruipt voor één keer in zijn rol als erkend drijfdeskundige en laat zich bevragen door Matthijs Kok en Marco Visscher.

De Waddeneilanden zijn in rep en roer. Minister Karremans houdt vast aan de landelijke regels voor waterveiligheid – ook voor de eilanden. Dat betekent dat er minder wordt ingezet op steeds hogere dijken en duinen, en dat er meer vertrouwen is in evacuatie als het misgaat. Veel eilanders voelen zich daardoor in de steek gelaten. Maar deze discussie gaat over meer dan alleen de Wadden. Misschien zijn de eilanden wel een voorbode van een veel grotere vraag waar Nederland de komende decennia mee te maken krijgt. Want als de zeespiegel verder stijgt, kunnen we dan alles blijven beschermen? Of komt er een moment waarop we moeten kiezen wat we behouden en wat niet? Ties Rijcken en Matthijs Kok bespreken wat we moeten doen met de Wadden.

Is het niet vreemd dat Nederland vasthoudt aan de kustlijn zoals die er nu ligt? Zou je niet, juist nu, buitengaats willen uitbreiden, nu de ruimte in Nederland op raakt en de zeespiegel wel eens sneller dan gedacht kan stijgen. Volgens de Ruimte Nota mág dat niet, maar in Den Haag lijkt er iets te schuiven. Daarom is de vraag weer actueel of Nederland opnieuw moet gaan uitbreiden richting zee. Welke argumenten botsen hier? Moeten we het risico nemen of niet, en wat is dat risico dan precies? Ties Rijcken en Matthijs Kok duiken in een strategisch en beladen dossier over de toekomst van Nederland als delta.

Piekbuien worden extremer, en de druk op ons watersysteem neemt toe, juist ook in stedelijk gebied waar we volop blijven bouwen. Voor nieuwbouw betekent dat: steeds scherpere eisen om wateroverlast te voorkomen. Maar hoe goed werken die eisen? Normeren we op de juiste manier, of maken we het systeem onnodig complex? En: is het wel logisch om kosten en risico's af te wentelen bij nieuwbouwprojecten? Ties Rijcken en Marco Visscher gaan hierover in gesprek met Cees-Anton van den Dool, strategisch adviseur van wateradviesbureau Nelen & Schuurmans.

We  willen bouwen, de boeren hebben grond nodig en we willen erop uit in de  natuur – en dat allemaal in het kleine, aangeharkte Nederland. Maar de  ruimte is beperkt. In Den Haag hebben alle partijen hun eigen plannen,  en niemand lijkt bereid om in te leveren. Intussen is er één factor die  niet meebeweegt: het water. Dus de vraag in deze aflevering van  Waterland is: zit het waterbeleid in Nederland misschien klem? Ties  Rijcken en Matthijs Kok in gesprek over botsende belangen, over boeren  en het waterpeil in veenweide, en over de eeuwige verwarring rondom  water bodem sturend.

Al meer dan vijftig jaar is STOWA een vaste waarde in de Nederlandse watersector. Het kenniscentrum van de regionale waterbeheerders doet nuttig onderzoek voor waterschappen. Maar de vraag is: heeft al die kennis wel genoeg effect in de praktijk? Volgens een nieuwe nota van STOWA zélf kan dat beter. In de nieuwe strategie voor de komende zes jaar staat dat kennis meer terecht moet komen bij zowel de beslissers als de uitvoerders. Over de noodzaak van aanpassingen zoals deze gaan Matthijs Kok en Marco Visscher in gesprek met Mark van der Werf, directeur van STOWA.